Over dit programma

De bergen achter Sotsji

Van 7 tot 23 februari worden de Olympische Winterspelen gehouden in de buurt van de stad Sotsji in het zuiden van Rusland. Wekenlang zal op Nederland 1 te zien zijn hoe sporters slalommen, bobsleeën en rodelen. Maar waar liggen die bergen nou waar dit allemaal gebeurt? En wie wonen daar? Wie naar Nederland 2 schakelt zal het antwoord krijgen. De Noordelijke Kaukasus is Russisch grondgebied, waaronder het ski-oord Sotsji, waar in februari 2014 de Olympische Winterspelen worden gehouden. Maar ga een stukje verder naar het oosten, en je komt bij de Balkaren, de Tsjetsjenen en Dagestanen, die allemaal onafhankelijk wensen te zijn en waar de Russische controle alleen op papier bestaat (en waar het ook te gevaarlijk is om te filmen). Aan de andere kant van de bergen, de Zuidelijke Kaukasus, bestaan sinds 1991 drie onafhankelijke staten: Georgië, Armenië en Azerbeidzjan. Maar ook deze landen hebben geen vanzelfsprekend bestaansrecht. Geen wonder. De Kaukasus kent een lange geschiedenis van geweld. Door de strategische ligging is het gebied sinds mensenheugenis een bron van oorlog en invasies. Maar door diezelfde bergen is het verzet altijd sterk geweest - lees Lermontov er maar op na. De bergen zorgden er ook voor dat in elke vallei een andere beschaving ontstond, met een eigen taal en cultuur. Een Romeinse handelaar nam gemiddeld 30 tolken mee naar de Kaukasus, anders kon hij geen zaken doen. Met het uiteenvallen van de Sovjet-Unie begonnen nationalistische sentimenten op te spelen, net als in veel andere gebieden binnen de Unie. Maar in tegenstelling tot bijvoorbeeld de Baltische landen ging dat allesbehalve vreedzaam. Georgie werd onafhankelijk onder de voormalige minister van buitenlandse zaken Sjevardnadze. Maar zodra het land onafhankelijk werd, begon het zelf uiteen te brokkelen: Abchazië, Adzjarië spitsten zich af, Zuid-Ossetië had die ambities. In de overige gebieden had de maffia het voor het zeggen, elektriciteit was er nauwelijks. Na de rozenrevolutie van Michail Saakashvili van 2003 werd Adzjarië weer ingelijfd, en herstelde de economie enigszins. Maar in de oorlog van 2008 raakte het land Zuid-Ossetië weer kwijt, en zijn de banden met grote buur Rusland slechter dan ooit. Armenië en Azerbeidzjan kwamen onmiddellijk in oorlog over een betwist gebied: Nagorno-Karabach. Op dit moment is het gebied in handen van de Armeniërs, maar staan de twee landen nog steeds op de voet van oorlog: de grenzen zijn gesloten. Voor de Armeniërs is dat dubbel pech, want ook de grenzen met buurland Turkije zijn ook gesloten vanwege een meningsverschil over de Armeense genocide. Intussen is het strategische belang van de Kaukasus niet kleiner geworden, en dat heeft alles te maken met de enorme olievoorraden in de Kaspische Zee. Deze voorraden zijn groter dan die van Amerika en de Noordzee bij elkaar. Zowel Rusland als de Verenigde Staten bemoeien zich daarom stevig met dit gebied. Georgie is van groot strategisch belang om de olie naar Turkije door te voeren, waardoor het mogelijk is om Rusland te omzeilen bij het transporteren van olie uit het gebied rond de Kaspische zee. Spekkoper is Azerbeidzjan, waar de meeste olievelden liggen. Het land doet zo langzamerhand denken aan een Arabische golfstaat. Niet voor niets wordt uitgerekend in de hoofdstad Bakoe gewerkt aan de hoogste wolkenkrabber ter wereld - een astronomische 1 kilometer. Maar voor de meeste inwoners van de Kaukasus verandert er echter helemaal niets, net zoals er de laatste paar duizend jaar niet is veranderd. Zij behoren niet tot een land, maar tot een volk, of zelfs maar tot een clan. Het is deze wereld die Jelle Brandt Corstius voor de VPRO gaat ontdekken. Ver van politieke machtspelletjes en de oorlogsintriges. Wie wonen hier nou eigenlijk in die enigmatische Kaukasus?

De bergen achter Sotsji: Herhaling van donderdag 30 juli


19:30 donderdag 30 juli

Armeniës grens met Turkije is gesloten vanwege de Armeense genocide, en die met Azerbeidzjan vanwege het gebiedje Nagorno-Karabach. Het arme land is daarom volledig afhankelijk van Rusland.Meer Armenië, een van de meest geïsoleerde landen van de Kaukasus en daarom volledig afhankelijk van Rusland. De grens met Turkije is gesloten vanwege de Armeense genocide, die honderd jaar geleden plaatsvond en nog steeds niet wordt erkend door de Turken. Met Azerbeidzjan zijn de grenzen gesloten vanwege het gebied Nagorno-Karabach, dat nu in Armeense handen is, maar nog steeds wordt er over en weer geschoten. Geen wonder dat Armenië een van de armste landen van de Kaukasus is, een reliek uit de Sovjet-tijd.Minder